Bakteriler toprak, su, insan bağırsağı gibi birçok farklı ortamda üreyebilen tek hücreli canlılardır. Mikroskobik boyutlardadır ve gözlemlenebilmesi için mikroskoba ihtiyaç duyulur. Bakteriler küçük boyutlarda olsalar da insan ve insanlık için önem taşımaktadır. Faydalı bakteriler yapıcı, zararlı bakteriler ise yıkıcı olarak birçok farklı olaya yol açmaktadır. Bakteri nedir? Bakterilerin insan sağlığına olan etkileri adlı yazımızda, bakterilerin yol açtığı tüm etkiler detaylı olarak açıklanmaktadır.

Bakteri Hangi Sınıftadır?

Bakteri insan yaşamı için ihtiyaç duyulan mikroskobik canlılardır. Yapıcı ve yıkıcı bakteriler olarak ayrılsalar da insan ve insanlık yaşamının devam edebilmesi için önemli etkilere sahiplerdir. Bakterinin çeşitlerine göre vücut üzerinde değişik etkiler gösterebilmektedir. Bunların birçoğu hastalık olarak insan bedenine yansımaktadır.

Bakteriler, yaşamın önemli bir parçasıdır ve insanlık yaşamının her döneminde varlığını korumuştur. Bakterilerin insan vücudundaki etkilerine karşılık olarak vücut içerisinde bağışıklık kazanılmış ve insanlık bu bakterinin etkilerini azaltarak yoluna devam etmiştir. Sağlık sektörünün gelişim göstermesiyle birlikte zararlı bakterileri ortadan kaldırmak ve yararlı bakterilerin savaşı kazanmasını sağlamak için aşılar ve ilaçlar geliştirilerek uygulanmıştır.

Bakterilerin Yapısı

Bakteriler prokaryot yapıya sahip oldukları için diğer mikroorganizmalardan farklılık göstermektedir. İçerisinde çekirdek, golgi aygıtı, endoplazmik retikulum ve mitokondri bulunmaz. Sahip oldukları hücreler hücre zarı ve hücre duvarı olarak iki katman tarafından korunmaktadır. Dış yüzeylerinde kamçı adı verilen başka yüzeylere tutunmalarını sağlayan uzantılar mevcuttur. Bakteri, kamçıyı kullanarak diğer yüzeylere tutunur ve yaşamaya başlar.

Bakteriler Nasıl Ürer?

Bakteriler amitoz bölünme adı verilen yöntemle üreme faaliyetlerini gerçekleştirirler. Büyük bakteri (ebeveyn), üremek için DNA’sının kopyasını çıkararak kendi içeriğini 2 katına çıkarmaktadır. Daha sonraki süreçte hücre ikiye ayrılarak kopyalanan içeriği dışarı iterek iki aynı hücre oluşturmaktadır. Küçük hücreler, büyük hücreye bağlı olarak büyümeye devam eder ve boyutları büyük hücreye ulaştığı takdirde ebeveyninden ayrılır. Ebeveyn ile yeni bakterilerin DNA bilgileri aynıdır. Bu süreç yatay gen transferi olarak açıklanmaktadır.

Çoğu bakteri yaklaşık 10 dakika içerisinde amitoz bölünme işlemini gerçekleştirmektedir. Bazılarının süresi ise 1 saati bulmaktadır. Bu zaman dilimleri içerisinde bakteriler üreme hızını yükselterek tüm vücuda yayılım gösterebilmektedir. Bakteriler ölümlü oldukları için, vücudun şartları ve dışardan alınan enfeksiyonlar sebebiyle dirençleri kırılabilmektedir. Bakteriler bu tür müdahalelerden etkilenmiyor olsalardı insan vücudunu tamamen kaplamaları ortalama 40 saat olacaktı.

Bakterilerin İnsan Sağlığına Zararları

Bakteriler, yaşamın her alanında varlığını sürdürmektedir. Suda, toprakta veya herhangi bir yüzeyde bakteri yaşantısı bulunmaktadır. İnsanların bakterilerden kaçması olanaksızdır ve dolayısıyla insan vücudu bakterilere karşı savaş göstermiştir. Bazı bakterilerin yaşamın devam etmesi için gerekli iken bazıları da yıkıcı etkisi sebebiyle düzeni bozmaktadır. Bakteriler sadece insan vücudu üzerinde değil canlıların tamamında etkili olabilmektedir. İnsanlara, bitkilere, hayvanlara, mantarlara, protistalara olduğu kadar bakteriler arası geçişler de mevcuttur.

Bakteriler insan vücuduna giriş yaparak yapıcı veya yıkıcı etkiler gösterebilmektedir. Zararlı ve istenmeyen bir bakteri insan vücuduna giriş yaptığı takdirde bölünüp çoğalmaya başlar ve kamçıları sebebiyle organlara tutularak hızlı bir yayılma gerçekleştirir. Bir bölgedeki çoğalma, o bölgede enfeksiyon oluşturmaktadır. İnsan vücudunda en çok enfeksiyona maruz kalan bölgeler idrar yolları, kulak ve boğazdır. Enfeksiyon oluşan bölgede insanı uyarıcı tepkiler göstermektedir. Enfeksiyon şikayetleri için doktorunuza başvurduğunuz takdirde testler yapılmaktadır ve bakterinin tespiti ile antibiyotik tedavisi başlatılmaktadır.

Bakteriler, birçok hastalığa sebep olmakta veya taşıdığı hastalıkları insan vücudunda yaşatmaktadır. İnsan vücudundaki yararlı bakteriler, hastalıklarla mücadele etmek amacıyla destek olmaktadır ancak bu mücadelenin başarıyla sonuçlanması için dışarıdan müdahale gerekebilmektedir. Bu da insanlığa etki eden bilimlerin gelişmesiyle sağlanmıştır. Bakterilerin bulaştırdığı hastalıklar;

  • Kara Veba: Bu hastalık, Yersinia Pestis isimli bakterinin insan vücuduna bulaşması sonucunda oluşmaktadır. İnsanlığın çözüm bulamadığı dönemlerde milyonlarca kişinin hayatını kaybetmesine yol açmıştır.
  • Gıda Zehirlenmesi: Gıda zehirlenmesinin temelinde de bakterilerin ürettiği toksinler bulunmaktadır.
  • Boğaz, kolay ve idrar yollarında gerçekleşen enfeksiyonlar, bakterilerin çoğalmasıyla gerçekleşmektedir. Boğaz iltihabı, menenjit, boğmaca, idrar yolu enfeksiyonu, kulak enfeksiyonu, verem ve zatürre gibi hastalıkların temel sebebi bakterilerdir.

Bakterilerin oluşturduğu hastalık ve yıkıcı çalışmalardan az hasarla kurtulmak için antibiyotik tedavisi uygulanmaktadır. Antibiyotik adı verilen ilaçlar, bakterilerin yapısal özelliklerinin incelenmesi sonucuyla üretilmiştir. Bakterilere karşı savaşarak onların yapısını bozmaya ve işlevlerini kaybetmelerine yol açmaktadır. İnsanlık tarihinin bakterilerle savaşı için kullandığı en büyük silahlardan bir tanesidir.

Bakterilere karşı antibiyotik kullanımı önemlidir ancak doğru olmayan, abartılı ve uzun dönem kullanımıyla birlikte işlemini yitirebilmektedir. Vücut içerisindeki bakteriler ilaçlara karşı bağışıklık kazanabilmektedir. Hasta kişinin yanlış ilaç kullanımları bu bağışıklığın kazanılmasına sebep olabilir ve bakterilerin direncini arttırabilir.

Bu noktada bakterilerin tamamı zararlı etkiye sahiptir demek yanlış olacaktır. Yapıcı etkiye sahip bakteriler yoğurt ve peynir yapımı gibi birçok işlemde kullanılmaktadır. İnsan vücudunda ise savunma sisteminde yer alan destekleyici çalışmalar üstlenmektedir. İnsan bağırsaklarındaki bakteriler bunun en büyük örneğidir.

Zararlı Bakterilerden Nasıl Korunurum?

Bakteriler hayatın her noktasında, temas ettiğiniz her alanda yaşamlarını sürdürüyor olabilmektedir. İnsan ve canlı yaşamı, bakterilerden izole bir şekilde hayatını devam ettiremeyeceği için korunma yöntemlerini kullanarak tedbir almaktadır. Zararlı bakterilerden kurtulmak için;

  • Eller doğru bir şekilde ve hijyenik malzemelerle yıkanmalıdır. Özellikle toplu kullanım alanlarında temastan hemen sonra el yıkanmalıdır.
  • Düzgün ve düzenli beslenme alışkanlığı kazanılmalıdır. Vücudun ihtiyaç duyduğu her kategoriden yiyecek tüketilmelidir.
  • Egzersiz ve spor yaparak vücudun savunma sistemi güçlü tutulmalıdır.