Basketbol, topun el ile sektirilerek karşı sahadaki potadan geçirilmesini amaçlayan takım sporudur. 1891 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Basketbol, bir dönem tamamen Amerikan kültürünün himayesi altına girmiştir. Oynanmaya başlandığı ilk dönemlerde basketbolun bütün oyun kuralları belirlenmiş ancak daha sonrasında daha rahat ve coşkulu bir oyun sergilenmesi amacıyla değişiklikler yapılmıştır. Basketbolun bütün oyun kuralları adlı yazımızda, günümüzde kabul edilen kurallar detaylı olarak açıklanmaktadır.

Basketbol Sahası Özellikleri

Basketbol sahaları 28 metre uzunluğunda ve 15 metre genişliğinde alanlardan oluşmaktadır. Basketbol topunun kolayca sektirilmesi için zeminin sert olması gerekmektedir ve bu sertlik sert toprak, beton veya parke olarak çeşitlilik kazanmaktadır. Müsabakalarda parke zeminler kullanılmaktadır. Parkeler sertlik olarak prosedürlere uygun olmalıdır ancak tasarımlar kulüplerin isteklerine bağlıdır.

Her iki sahanın 15 metrelik kenarının tam ortasında pota denilen çemberi tutmaya yarayan yükseklikler bulunmaktadır. Çember file ile çevrilmiştir. Basketbol topu bu çemberlerden geçtiği takdirde sayı kazanılmaktadır.

  • Potanın tahtası 180 cm x 120 cm x 3 cm boyutlarındadır.
  • Potanın yerden yüksekliği 3,05 santimdir.
  • Çemberin çapı 45 santimetredir.

Potanın ön tarafında bulunan bölge, boyalı alan olarak adlandırılmaktadır. Potayı tam karşıdan gören nokta ise serbest atış çizgisi olarak belirlenmektedir.

  • Çemberin yere izdüşümünden 6,75 metre çapında çekilen çizgi “üç sayı çizgisini oluşturmaktadır”. Bu alanın dışından yapılan atışlar 3, çizgi dahil içeriden yapılan atışlar 2 sayıdır.
  • Serbest atış çizgisi, sahanın kısa kenarına 5,80 metre uzaklıktadır ve çemberi tam karşıdan görmektedir.

Basketbol topunun belirlenen ölçülerde olması gerekmektedir. Bu ölçüler;

  • 600 – 650 gram ağırlık
  • 75 – 78 santimetre çevre uzunluğudur.

Basketbol Kuralları

Basketboldaki takımların amacı, sıra kendilerinde iken karşı takımın potasından topu geçirmektedir. Top karşı tarafa geçtiğinde ise kurallar çerçevesinde savunma gerçekleştirmektedir. En az hata yaparak en çok sayı bulan takım oyunun galibi sayılmaktadır. Oyun hakemin hava atışı ile başlamaktadır. Topu alan takım ilk hücumu gerçekleştirmektedir.

Takımlar

  • Basketbolda bir takım yedekleriyle birlikte en fazla 12 kişiden oluşmaktadır ve sahada mücadele edecek oyuncu sayısı bir takım için 5’tir. Her takımda bir kaptan belirlenmektedir. Müsabakalar iki takım arasında gerçekleşir.
  • Takımdaki oyuncular kendi potalarını savunmak ve top kendilerine geçtiğinde topu karşı potadan geçirmek için sahaya çıkarlar.

Hakemler

  • Basketbol maçlarında saha içerisinde 3 ana hakem bulunmaktadır.
  • Saha içerisindeki hakemlere ek olarak saha kenarında bulunan masa hakemi de görev yapmaktadır.

Oyuncu Değişiklikleri

  • Basketbol koçları sınırsız değişiklik yapma hakkına sahiptir. Oyunun gidişatına göre hamleler yapılabilir. Tek seferde sahadaki tüm 5’li de değiştirilebilir.

Sakatlık

  • Sahada sakatlık yaşayan oyuncuya direkt olarak müdahale edilir ancak sınırsız oyuncu değiştirme hakkı tanındığı için sakatlıklarla oyunun soğutulmasına izin verilmez. Oyuncu yedek kulübesine alınarak değişiklik yapılır.

Süre

  • Basketbol maçları 4 periyottan oluşmaktadır. Her periyot 10 dakikadır. (Ülkelere ve şampiyonalara göre periyot dakikası değişkenlik gösterebilir.) 4. Periyodun sonunda eşitlik bozulmaz ise uzatma periyodu oynanır.
  • Basketbol oyunu içerisinde zaman geçirmek olanaksızdır. Oyunun durduğu her an kronometre de durdurulmaktadır.
  • Periyotların sonunda diğer periyota başlamadan önce 1 dakikalık dinlenme molası verilir.
  • İkinci periyottan sonra ise devre molası verilir ve bu süre 15 dakikadır. Takımlar ikinci devreye yarı sahaları değiştirerek başlar.
  • Bir takıma hücum etmesi için tanın süre 24 saniyedir. Takım oyuncuları, 24 saniye içerisinde topu potaya atamazlar ise oyun durur ve top karşı takıma geçer. 24 saniye içerisinde top potaya gönderilir ve potaya çarparak sektikten sonra tekrar hücum eden oyuncuların eline düşerse 14 saniyelik ek hücum süresi verilir.
  • Hücum edecek takım kendi sahasında topu aldıktan sonra 8 saniye içerisinde karşı yarı sahaya geçmelidir. Aksi takdirde zaman ihlali olur ve top karşı takıma geçer.

Mola

  • İlk 3 periyotta her periyot için 1, son periyot için ise 2 mola hakkı takımlara sunulmaktadır. Toplam 5 mola hakları bulunmaktadır.
  • Takımlar mola haklarını periyotlarda kullanmayarak biriktirebilirler. Örnek olarak ilk iki periyot birer mola hakkını kullanmayan takımın üçüncü periyotta 3 mola hakkı bulunmaktadır.
  • Molalar 1 dakikadır. 1 dakika sonunda hakem düdüğüyle oyuncuları sahaya çağırmaktadır.
  • Uzatma periyodu oynanır ise her takıma ekstra mola hakkı verilmektedir.

Faul Hakkı

  • Rakibe yönelik sert, orantısız, kuralların dışındaki müdahaleler faul olarak cezalandırılır. Faul boyutu büyük veya aykırı ise sportmenlik dışı olarak cezalandırılır. Her oyuncuya maç boyunca toplam 5 faul hakkı tanınır. 5 faul yapan oyuncu, oyundan atılır.
  • Teknik koçlar veya yedek oyuncular, sahanın dışında olsalar da itirazlar veya sportmenlik dışı davranışları sebebiyle cezalandırılabilirler. Koçun sportmenlik dışı cezası sebebiyle karşı tarafa serbest atış hakkı tanınmaktadır.
  • Kasti faul yapılan takım 2 serbest atış kullandıktan sonra oyuna kenardan başlar ve hücum sırası yine kendisinindir.
  • Teknik faul ise, rakip takımın bir serbest atış kullanması ve sonrasında topun düdükten önceki sahibine verilmesiyle başlamasına yol açar.

Takımların Faul Hakkı

  • Her periyot için takımlara tanınan faul hakkı 4’tür. Faul hakkını tamamlayan takım, periyot içindeki her yaptığı faul için 2 serbest atış cezasına çarptırılır.
  • Takımların faul hakları her periyotun bitiminde sıfırlanmaktadır ancak oyuncuların aldıkları faul cezaları sıfırlanmamaktadır. Maç boyunca toplam 5 faul yapan oyuncu oyun dışı kalmaktadır.

Hatalı Yürüme

  • Basketbol el ile oynanmaktadır. Ayak ile müdahale etmek yasaktır. Ayak hariç vücudun diğer noktalarına çarpan top oyunun durmasına sebebiyet vermez ancak ayak ile yapılan müdahalelerde oyun durdurulur.
  • Oyuncular, topu elleri ve zemin arasında sektirerek sürat kazanmaktadır. Topun taşınması ve ele alınarak ilerlenmesi kural hatasıdır. Topu sektirmeden yürümek veya koşmak “Hatalı Yürüme” kuralı gereği topun karşı takıma geçmesi şeklinde cezalandırılır.

Geri Pas

  • Takım oyuncuları hücumlarını gerçekleştirmek için 8 saniye içinde kendi yarı alanlarından çıkarak rakip yarı alana geçmektedir.
  • Karşı alana geçen takım oyuncuları, hücum süresi tamamlanmadan topla birlikte kendi yarı alanlarına geçemez. Oyuncu kendi geçerse veya diğer yarı alandaki oyuncuya pas atarsa oyun durdurulur ve top karşı takıma geçer.

Basket Sayıları

  • Boyalı alan içerisinde çizgi de dahil olmak üzere yapılan başarılı atışların değeri 2 sayıdır.
  • Çizgiyle belirlenmiş alanın dışından yapılan atışların değeri 3 sayıdır. Çizginin dışından yapılan atıştan sonra topa müdahale olmaması gerekmektedir. Müdahale olursa en son hamlenin sayı değeri geçerlilik kazanır.
  • Serbest atış çizgisi olarak belirlenen noktadan yapılan atışların değeri 1 sayıdır.

Basketbol bütün oyun kurallarının uygulanması sonucunda en fazla sayı atan takım maçın galibi olmaktadır. Takımların maçı kazanması için rakip takımı savunmaları ve kendi hücumlarını başarı ile sonuçlandırmaları gerekmektedir. Takım içerisindeki faul dengesi, başarılı atış yüzdesi gibi galibiyeti etkileyen değerler bulunmaktadır.

Basketbol maçları 4. periyotun sonunda beraberlik ile sonuçlanırsa maç uzatmaya gider ve 5 dakikalık uzatma periyodu oynanır. Bu periyodun sonunda beraberlik bozulmaz ise bir uzatma periyodu daha oynanır. Basketbolun oyun yapısı içerisinde beraberlik bulunmamaktadır. Kazanan takım olana kadar uzatmalar devam etmektedir.