Denizlerin kirlenmesi kimyasal olan maddelerin, endüstriyel atıkların, evsel atıkların denizlere girmesi ile oluşan olumsuz sonuçlara sebep olmaktadır. Deniz ekosistemine zarar veren, insan sağlığını tehdit eden, denizcilik faaliyetlerini olumsuz yönde etkileyen madde ve enerjinin insanlar tarafından denizlere bırakılması sonucu kirlilik meydana gelir. Doğal kaynakların sürdürülebilirliliği ve insan geleceği açısından denizlerin kirliliği büyük önem taşımaktadır. Tüm dünyada olduğu gibi üç tarafı denizlerle çevrili ülkemizde de denizlerin kirli olması olumsuz sonuçlarla karşılaşmamıza sebep olmakta ve önem taşımaktadır. Denizler yaşam kaynaklarından olup oksijenin %75 i denizlerden oluşmaktadır. Denizler insanlara zararı olan mor ötesi ışınları ozon tabakası oluşturarak engellemektedir. Dünyanın en büyük protein kaynakları denizlerden çıkmaktadır. Milli gelirlerin yaklaşık %30u denizcilik faaliyetlerinden çıkmaktadır ve ülkeler arası ticaretin %90 ı denizler aracılığı ile yapılır. Denizlerin hayatımızdaki önemi bu kadar büyükken kirlenmesi de bir o kadar önem taşımaktadır.

Deniz Kirlenmesine Neden Olan Etkenler

Çeşitli yollarla meydana gelen denizlerin kirlenmesi birçok faktöre bağlı olarak hızlanmaktadır. Sanayi, deniz taşımacılığı, deniz kazaları, şehirleşme, atıkların boşaltılması gibi faaliyetler deniz kirlenmesine neden olmakta ve hızlı bir şekilde kirliliğin yayılmasına sebebiyet vermektedir. Deniz kirlenmesine neden olan etkenler gruplandırılabilir ve bu gruplandırılmaların başında denizlerin havadan kirlenmesi gelmektedir. Havayolu taşımacılığı yapan araçlar kirli atıklarını denizlere bırakırlar. Havadan kirlenmeye bir diğer etken de sanayi ve konutlar tarafından oluşturulan hava kirliliğidir ve bu hava kirlilikleri asit yağmurlarına dönüşerek denize karışmaktadır. Gruplandırılmalardan bir diğeri ise denizlerin denizden kirlenmesidir. Denizyolu taşımacılığı yapan araçlardan kaynaklanan atıklar yüzünden kirlenmenin meydana gelmesi kendi içinde bir deniz kirlenmesine neden olmaktadır. Son grup ise denizlerin karadan kirlenmesidir ve büyük önem taşıyarak geniş bir alan oluşturmaktadır. Evsel atıklar başta gelmek üzere turizm faaliyetleri, nükleer atıklar, tarım ilaçları gibi zararlı maddelerin denizlere karışması ile oluşan bir kirlilik söz konusudur.

Petrol Kaynaklı Deniz Kirlenmesi

Petrol kaynakları deniz kirlenmesi tanker kazaları, gemi trafiği, tankerlere petrol yükleme boşaltma eylemleri sırasında denizde oluşan kirliliktir. Petrol kirliliğinin özellikle balıklar üzerinde etkisi büyük olmakla birlikte üreme ve çoğalmalarını da olumsuz yönde etkilemektedir. Eğer kirlilik geniş bir alana yayılmışsa su ürünlerinde stoklarda olumsuz bir azalma meydana gelecektir. Balıklara zarar vermesinin yanında balık avlama takımlarına da zarar verdiği görülmüştür. Petrol yüzünden kaynaklı kirlenmenin önlenmesi için acil eylem planları yapılarak hassas olan alanların haritalanması önem taşımaktadır. Genel olarak da çevresel hassasiyet uygulanması gereklidir.

Petrol Kaynaklı Kirlenmenin Temizlenmesi

Petrol kaynaklı oluşmuş olan deniz kirlenmesi için alınmış önlemler bulunurken kirlenmiş denizleri de petrolden temizlemek için eylemler bulunmaktadır. Petrol yayılmasını engelleyen korkuluk temizleme işlemlerinin başında gelmektedir. Yayılmış olan bölge için çevreleme işlemi yaparak yayılmasını engellemek için kullanılır. Sorbent boom kullanımı ile deniz yüzeyinde oluşmuş yağ ve petrolü emerek temizleme işlemi yapar. Sorbent pet gemi güvertesinde olan petrolü emer ve dolayısıyla denize dökülmeden önlem alınmış olunur.

Deniz Kirlenmesinde Küresel Kaynakların Rolü

Denizlerin kirlenmesinde karadan kaynaklı kirlenme ilk sırayı almaktadır. Kara vasıtasıyla oluşan kirlenme endüstriyel, tarımsal ve belediye atıkları olmak üzere en geniş kirlilik alanına sahip olan gruptur. Hava kirliliği ile oluşan deniz kirlenmesi asit yağmurları otomobil egzozu ve kömür kullanan enerji tesisleri aracılığıyla oluşmaktadır. Deniz taşımacılığı ile oluşan kirlenme yüzdelik dilimde 3.sırayı almaktadır ve deniz araçlarından kaynaklı oluşmaktadır.

Kirlilik Çeşitleri

Denizlerin kirlenmesi üç çeşide ayrılmaktadır. Asidifikasyon karbon alıcıdır ve denizlerin kirlenmesi ile özellikle okyanuslarda karbon açığı meydana gelmektedir. Deniz suyunun sıcaklığının artması ve okyanusların asit oranlarının yükselmesi ile karbon seviyesinde azalmanın meydana gelmesi demektir. Buda okyanusları ve içerisinde yaşayan canlıları olumsuz yönde etkileyecektir. Ötrafikasyon kirlilik çeşidi ise kimyasal besin maddelerinin artması demektir. Sonuç olarak hayvan popülasyonunda azalma meydana gelmektedir. Plastik atıklar özellikle insanların oluşturduğu bu kirlilik çeşidi ile denizlerde yaşayan canlıların azalması söz konusudur. Deniz üstünde ve içinde yaşayan canlılar bu plastik atıkları yiyerek yaşamlarını kaybetmekte ve gidere soyları tükenmektedir. İnatçı toksin ve ağır metallerden kaynaklı oluşan deniz kirlilikleri de önlem alınması gereken kirlilik çeşitlerindendir ve denizler için tehlike oluşturmaktadır.

Deniz Kirlenmesini Önlemek

Deniz kirliliğinin önüne geçebilmek için öncelikle arıtma tesisleri kurulması çok verimli bir yol olacaktır. Arıtma tesisleri vasıtasıyla akarsu ve kanalizasyonlardan gelen kirli sular arıtılarak denizlere dökülmesi sağlanmalıdır. Sanayileşme bölgelerindeki atıklar denizlere bırakılmamalı ve bunu engellemek için önlemler alınmalıdır. Denizlerde olan ticaret gemilerinin çöp bırakması engellenmeli farklı çözümler üretilmelidir. Deniz kıyıları için sık sık temizleme yapılmalı ve vatandaşlar konu ile ilgili bilinçlendirilmelidir. Özellikle yaz turizmi ile sahil kesimlerinin kalabalıklaştığı dönemlerde sık sık temizleme faaliyetleri yapılmalı ve kirlilik önüne geçmek için gerekli tedbirler alınmalıdır. Tedbir ve önlemlerle birlikte insanlara caydırıcı cezalar getirilerek konunun ciddiyeti kavranmalıdır.