Hava kirliliği, atmosferde bulunan kirleticilerin insan sağlığını tehdit edecek düzeylere ulaşması olarak tarif edilebilir. Çevre kirliliğinin bir alt dalıdır. Çeşitli üretim ve tüketim faaliyetleri sonucunda havaya devamlı olarak kirletici gaz salınımı vardır. Bu gazlar belirli oranları aştığı takdirde hava kirliliğinden söz edilir.

Hava kirliliği, doğada bulunan tüm canlıların sağlığını olumsuz yönde etkiler. İnsanlar da hava kirliliğinden olumsuz yönde etkilenen canlılar arasındadır. Devamlı olarak soluk alıp verdiğimizden dolayı, kirli havayı doğrudan akciğerlerimize çekmiş oluruz. Yani hava kirliliğinin çevre üzerine olan olumsuz etkileri yanında insan sağlığına olan olumsuz etkileri de mevcuttur.

Hava Kirliliği Nedenleri

Hava kirliliğinin doğal ve yapay kaynakları vardır. Doğal kaynaklara elbette fazla müdahale edebilmek mümkün değildir. Bunlardan biri yanardağ patlamaları ve volkan faaliyetleridir. Ülkemizde aktif bir yanardağ bulunmasa da dünya genelinde mevcuttur.

Bir diğer doğal hava kirliliği sebebi ise orman yangınlarıdır. Ormanların yanması sonucunda havaya kirletici gaz salınımı olur. Ancak orman yangınlarını önlemek için gerekli önlemler alınabilir. Yangın başladığında da hızla söndürme çalışmaları yürütülebilir. Orman yangınlarına yol açabilecek birçok farklı etken bulunmaktadır. Bunlardan bazıları yine insanların yol açtığı durumlardır.

Yapay hava kirliliği nedenleri ise insanların üretim ve tüketim faaliyetleri sonucunda olan durumlardır. Bunları daha ayrıntılı bir şekilde ele almak gerekir.

Isınma Amacıyla Kullanılan Yakıtlar

Özellikle kış aylarında artan ısınma ihtiyacı nedeniyle yakıt kullanımı olur. Yakıtların kullanımı evleri ve iş yerlerini ısıtırken atmosferi kirletir. Özellikle kalitesiz yakıtların kullanılması ile kirleticilerin salınım oranı artar. Örneğin nem oranı yüksek kömür yakılması, ucuzluğu için tercih edilen ancak daha fazla hava kirliliğine yol açan bir durumdur.

Isınma amacıyla doğalgaz, odun, kömür, fuel oil gibi farklı yakıtlar kullanılır. Bunun sonucunda barınma için yoğunlaşılan şehirlerde hava kirliliği kaçınılmaz olur. Belediyelerin bu konuda hava kirliliğini azaltıcı faaliyetleri ve projeleri olabilir.

Sanayi Kirleticileri

1800’lü yıllardan itibaren sanayileşme dünyada hızlı bir değişime sebep olmuştur. Şehirleşme daha ön plana çıkmış, ekonomi hızla canlanmış, farklı bir gelir kaynağı ile insanlar karşı karşıya kalmıştır. Ülkelerin bu kadar gelişmesinde ve bugünkü bulundukları noktalara gelebilmelerinde sanayileşmenin yadsınamaz bir faydası olmuştur. Ancak tüm bu olumlu yanlarına rağmen hava kirliliğinde en önemli rolü üstlenmesi gerçeği de değişmemektedir.

Bu anlamda sanayileşmenin önemi yok sayılmaz. Kalkınmanın devam etmesi ve birçok insan için gelir kaynağı olması yönleriyle devam etmesi gereken bir sistem olduğu açıktır. Fabrikaların filtre kullanımını ciddiye alması, doğal enerji kaynaklarına yönelmesi, yeşil alanların artırılması gibi önlemlerle en azından oluşan hava kirliliğinin azaltılması yoluna gidilebilir.

Ulaşım Araçları Nedeniyle Oluşan Hava Kirliliği

İnsanların hayatını kolaylaştıran, bir yerden bir yere kolayca ulaşmasını sağlayan taşıtlar, hava kirliliğinin en önemli nedenlerinden birini oluşturur. Egsoz gazları ile her gün devamlı olarak atmosfere kirletici gazlar salınır. Özellikle dizel yakıt kullanan araçların havayı daha fazla kirlettiği bilinmektedir. Yalnızca otomobil olarak sınırlandırmamak gerekir.

Uçaklar, gemiler, trenler de kirletici gaz salınımı anlamında aktif olan ulaşım araçlarıdır. Tüm araçlara genel olarak baktığımızda, dünyadaki hava kirliliğinin yarısından sorumlu olduklarını görürüz. Bu durum ciddiye alınmalı ve araçlardan çıkan kirletici gazlar konusunda önlemler alınmalıdır.

Hava Kirliliği Önlenebilir mi?

Hava kirliliğinden söz edebilmek için havada bulunan zararlı partiküllerin belli bir sınır değerin üzerinde olması gerekir. Eğer bu sınır değerinin altında tutulursa, zararlı boyutlara ulaşmamış demek olur. Yani insan faaliyetleri nedeniyle havaya salınan zararlı gazlar belirli düzeylerde tutulabilir. Bu şekilde hava kirliliğinin önüne geçilmiş olur.

Ülkelerin alacağı önlemler yanında kişilerin bireysel olarak da alacakları önlemler bulunmaktadır. Önemli olan bu konuda bilinç kazanabilmektir. Doğanın kaynaklarının sınırsız olmadığı bir gerçektir. Üstelik atmosferi bu şekilde kirletmeye devam etmemizin küresel ısınma gibi ciddi ve geri dönüşü olmayan bazı sonuçları olacaktır.

Hava Kirliliği İçin Alınabilecek Önlemler

  • Fabrikalar filtre kullanmalı, bacalarından çıkan zararlı gaz oranını azaltma yoluna gitmelidir.
  • Fabrikaların ve çeşitli işletmelerin yenilenebilir, doğal enerji kaynaklarına yönelmeleri teşvik edilmelidir. Bu şekilde fosil yakıtların kullanımı azaltılarak hava kirliliği önlenebilir.
  • Isınma için kullanılan yakıtların kaliteli olması, kalorifer bakımlarının düzenli olarak yapılması önemlidir. Doğal enerji kaynakları ısınma amacıyla kullanılarak bu alanda da hava kirliliğini önleme çalışmaları yürütülebilir.
  • Bireysel olarak alınabilecek önlemler arasında en önemlisi taşıt kullanımını azaltmaktır. Bunun için toplu taşıma kullanılması ya da bisiklet gibi yakıt kullanmayan ulaşım araçlarının tercih edilmesi örnek gösterilebilir.
  • Fosil yakıtların tüketimi, hava kirliliğinin başlıca sebebidir. Bu anlamda ülkelerin önlem alması gerekir. Güneş, rüzgar, dalga enerjisi gibi doğal ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek hava kirliliğini önlemek adına atılacak en önemli adımlardır.
  • Yeşil alanları artırmak, kirletici gazların emilip havaya oksijen salınmasını sağlar. Ancak ne acıdır ki, insanlar yeşil alanları artırmak yerine katletmek yoluna gitmektedir. Hava kirliliğini önlemek için ağaçlara ihtiyacımız olduğu unutulmamalıdır.