Psikoloji Nedir?

Psikoloji, canlıların davranışlarının ve zihinsel süreçlerinin incelendiği, davranış ile zihin arasındaki ilişkiyi, çevresel faktörler ve duygusal olgular arasındaki bağlantıyı inceleyen bir bilim dalıdır. İnsanlar, nazik ve nazenin varlıklardır. En ufak bir davranıştan mutlu olabildikleri gibi, en basit bir meseleden dahi inkisar-ı hayale (hayal kırıklığına) uğrayabilmektedir.

Kâinatta en şefkatli varlık iken, bazen canavara dönüşebilmektedir. Bazı insanlar varlık mücadelesinde en hassas tavırları sergilerken, kimsenin zarar görmemesi için mücadele ederken, kimi insanlar ise insanlığın yok olması için bütün hayatlarını harcayabilmektedir. Zihinsel süreçler ve duygusal olgular arasında bazen karmaşık bir ruh haline dönüşen insanların, ruh âlemlerindeki etkilerin davranışlarına yansımasının farklı sonuçları olmaktadır.

Tüm bu süreçler insan psikolojisinin nelerden etkilendiği, çevreden ve yaşantı tarzı arasındaki bu kompleks ilişkinin sebeplerini ve sonuçların inceleyen bir bilim dalı olarak psikoloji karşımıza çıkmaktadır. Bu açıdan bakıldığında psikolojinin birçok farklı dalları ortaya çıkmış ve her biri belli alandaki davranışları incelemektedir.

Psikolojinin Araştırma Alanları

Davranış bilimlerini kapsayan psikoloji, insanların davranışlarını etkileyen zihinsel süreçleri ile doğrudan ilişkili nörolojik etkiler ve fizyolojik süreçleri de dâhil eden bir çalışma alanını içerir. Bu alanlar içerisinde insan hayatı ile doğrudan irtibatlı hukuk, endüstri, sağlık, spor dalları ve manevi hayatın derinliklerine inen psikoloji; insan bilişsel düzeyi, davranış şekli ve sosyal çevre ile etkileşimini tanımlamaya çalışır. Hatta halen en popüler araştırma alanlarından birisi sinir sistemi, beyin ve bilinç arasındaki ilişkinin nedenselliği ve sonuçları üzerinde birçok çalışma yapılmış ve yapılmaktadır.

Psikolojinin Dalları

Psikoloji ile ilgili çalışmalarda temelde insan davranışları odaklı çalışma yapılsa da hayvan davranışları üzerinde de inceleme yapılmaktadır. Psikolojinin dallarından birisi olan karşılaştırmalı psikoloji, hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde hayvanların davranışları incelenmiş ve bu çalışmaların insan üzerinde uygulanabilme, zihinsel süreçlerini etkileyebilme gibi birçok ilginç farklı çalışmalar yapılmaktadır. Bu alanda çalışma yapan Rus fizyolog İvan Pavlov, deneysel psikoloji alanında birçok çalışma yürütmüş ve yaptığı çalışmalar sayesinde kendisine Nobel fizyoloji ve tıp ödülü verilmiştir.

  1. Kişilik Psikoloji: İnsanların bireysel olarak duygu, düşünce ve davranışlarını inceleyen alandır. Yani insanı insan eden değerlerin insan kişilik üzerindeki etkisi üzerine çalışma yapar.
  2. Gelişim Psikolojisi: İnsanların hayatı boyunca gördükleri, dünyayı algılayış biçimleri, yaşantı tarzı, sosyal ilişkilerin insan aklının gelişmesindeki etkilerini inceler.
  3. Kantitatif Psikoloji: Psikoloji alanında yapılan çalışmalarda uygulanan restlerin, elde edilen verilerin istatiksel modellemesi uygulamalarını kapsar.
  4. Psikometrik Psikoloji: Psikolojik ölçünün tekniği ve teorileri hakkında çalışmaların yapıldığı, yeteneklerin, davranışların zekânın ve kişisel özelliklerin ölçüldüğü bir psikoloji alanıdır.
  5. Deneysel Psikoloji: Bu psikoloji dalı laboratuvar alanında uygulanan deneyler neticesinde bilginin bellekte nasıl işlendiği gözlemler. Bilginin depolanması, geri çağrılması, kullanılma sıklığı, problem çözme, davranış değişikliği, algı düzeyi ve performans gibi parametrelerin değerlendirildiği bir alandır.
  6. Sosyal Psikoloji: Toplum içerisinde insan davranışların birbirinden nasıl etkilendiğini, kişinin kendi davranışlarının, düşüncelerinin, eylemlerinin toplumun etkisi ile nasıl şekillendiğini ortaya koyan bir psikoloji alanıdır.
  7. Nöropsikoloji: zihnin işlevi, davranışlar ile biyolojik sistemler arasındaki ilişkiyi inceler. Beynin biyokimyasal mekanizmalarının, fonksiyonlarını, fiziksel ve kimyasal değişikliklerin insan sinir sistemi arasındaki ilişkiyi inceler.

Psikolojinin Uygulama Alanları

  • Eğitim Psikolojisi
  • Spor Psikolojisi
  • Sağlık Psikolojisi
  • Trafik Psikolojisi
  • Endüstri/Örgüt Psikolojisi
  • Çevre Psikolojisi
  • Adli Psikoloji
  • Klinik Psikoloji
  • Danışmanlık Psikolojisi

 

Psikolojinin uygulama alanları insanların ilişki ve irtibatının bulunduğu her alanda üzerinde araştırma ve incelemeyi kapsamaktadır. İnsanların çevre ile etkileşimin davranışlar üzerindeki yansımalarını inceleyen psikolojisi çevre psikolojisidir. Araç kullanma sırasında kurallara uyma eğilimi, sürücülerin psikoteknik değerlendirilmesi, trafikte risk alma, trafik güvenliği, ergonomi gibi trafik sırasında davranış tutum ve becerileri ölçerek analiz yapan alan trafik psikolojisinin kapsamına girmektedir.

 

Sağlık sektöründe hasta ile doktor arasındaki ilişkinin nasıl olacağı, sağlık çalışanlarının sağlık alanın da karşılaştıkları vakalarda nasıl davranmaları gerektiği ve bu vakalardan psikolojik olarak en az düzeyde olumsuz etkilenmeyi sağlayan çalışmalar, hasta insanların hastalıklarda moral düzeyini nasıl yüksek tutulması gerektiği gibi konular sağlık psikolojisinin alanıdır.

 

Klinik psikoloji, psikolojik bozuklukların saptanmasına yönelik çalışmaların yapıldığı alandır. İnsanların diğer insanlarla iletişimi, davranışları, sorunlarla baş edebilme, yeteneklerinin farkına varma, karar vermede zorluk yaşayanlara yönelik hizmetler danışmanlık psikolojisi alanına girmektedir. Adli psikoloji ise adli vakalarda suçlunun suçu işlerken akli sorunlarının ve akli dengesinin yerinde olup olmadığı ile ilgili çalışmaların yapıldığı alandır. İş yaşamı içerisinde insanların davranışlarını inceleyen konular endüstri/örgüt psikolojisi kapsamasına girer. Öğretmen-öğrenci ilişkisi, öğretim tekniklerinin geliştirilmesi, öğrendi başarısını değerlendirme gibi konular eğitim psikolojisini ilgilendirir.

 

İnsanlarda Bazı İlginç Davranışlar ve Sebepleri

  • Eğer uzun zamandır sevdiği birini görmeyen ve birini özleyen kişi geceleri daha geç uyumaktadır.
  • Mutlu olmak için birine bağlanarak mutlu olacağınızı düşünmeyin, En mutlu olacağınız an kendi içinizdeki dinamiklere bağlıdır. Yani mutluluğun kaynağı, siz ve manevi hayattadır.
  • Yeterince uyuyamayanlarda, yalan söyleme, hırsızlık yapma eğilimi, aldatma gibi eylemler artar.
  • Yüksek sesle müzik dinleyenlerin daha sakin bir tavır gösterdikleri ve rahat hissettirdiği bilinmektedir.
  • Davranışlarının beğenildiğini gören, hisseden insanlar daha iyi ve iyiliksever olurlar.

Bunun gibi ilginç birçok davranış şekli bulunmakta ve bu davranışların, etkileşimlerin insanların ruh âleminde farklı etkileri olmaktadır.